Lobbyen en actievoeren via Internet

Verslag van workshop op de conferentie Emancipatie op Internet
georganiseerd door het Instituut voor Publiek en Politiek

gehouden in Den Haag, 19 juni 1997


Yvonne Scherf, Arachne
Nel van Dijk, Groen Links Europarlement
Eveline Lubbers, buro Jansen & Janssen en voorzitter

Biedt Internet als nieuw medium ook nieuwe mogelijkheden voor politieke beïnvloeding en politie strijd?
Dat was de vraag die centraal stond in deze workshop. Al snel bleek dat dit eigenlijk twee heel verschillende onderwerpen zijn. Nel van Dijk was als Europarlementariër en enthousiast Internet-gebruikster de intermediair tussen deze twee invalshoeken.
Arachne heeft zich professioneel gespecialiseerd in het lobbyen op vrouwenonderwerpen.
Doel is de politiek te beïnvloeding bij besluitvorming op belangrijke punten. Arachne online maakt dat zichtbaar, waar nodig. Soms kan lobbyen beter op de achtergrond plaatsvinden. Tevens is Internet een bron van informatie, die door Arachne online inzichtelijk wordt gemaakt.
(Een beknopte versie van de inleiding van Arachne is in dit verslag opgenomen).

Yvonne Scherf wilde van Nel van Dijk weten hoe je een politica het best kunt benaderen om iets voor elkaar te krijgen. De do's and don'ts van het lobbyen. Internet en met name email geeft fanatieke campagnevoerders nieuwe mogelijkheden politici direct te benaderen. Of dat een voordeel is, blijft de vraag.
Nel van Dijk blijkt zich wezenloos te ergeren aan campagnes waarbij mensen series mailtjes sturen over hetzelfde onderwerp. Dat blijkt bedreigender en vervelender dan stapels post met vergelijkbare inhoud. Vooral omdat die door iemand anders worden opengemaakt. Email leest de politica -nu nog- zelf. Voor het argument dat het toch mooi is dat de burger de Europese parlementariër eindelijk weet te vinden, is zij niet gevoelig.
Heeft u Nel van Dijk iets te melden, schrijf dat dan helder en kort op. Vroeger moest het op één A4-tje passen, nu is het mooi als het op één beeldscherm past. Onderteken met een aantal belangenorganisaties die de lobby vertegenwoordigen, dat maakt meer indruk dan die stapel losse mailtjes. De delete-knop is bij wijze van spreke twee keer zo groot en roodgekleurd bij Nel van Dijk.

Het Internet heeft echter meer te bieden dan vervanging van Tante Pos.
Nel van Dijk kent ook de andere kant van het spectrum. Zij plaatste een groot aantal zg. non-papers integraal op haar web-site. Niet-openbare stukken ter voorbereiding van besluitvorming op belangrijke onderwerpen op Europees niveau. Duizenden hits leverde haar dat op, bezoek van overal in Europa en met name enthousiaste reacties. En veel post met nieuwe documenten, vragen waarom dat-en-dat er nog niet bijstond.
Maar zo was de actie van Nel van Dijk niet bedoeld. Het was een tactische zet om de discussie over de geheimzinnigheid rond de besluitvorming open te breken, niet de start van een project om voortaan zoveel mogelijk documenten op het Net te zetten. Het inscannen en HTML-en is nl. best veel werk!
Dat is aan de overheids- en Europese instanties zelf, om daar mee aan de slag te gaan; de eerste stappen in die richting worden schoorvoetend genomen.

Een vergelijkbare zet deed buro Jansen & Janssen vorig jaar, met het online zetten van het Van Traa rapport. De IRT-affaire had veel commotie veroorzaakt en de belangstelling voor het rapport was groot. De geprivatiseerde staatsuitgeverij, SDU, gaf het uit. Duizenden pagina's op papier voor 700,- echter zonder index. Zoeken in de inhoud kon alleen op de CD-rom die voor een vergelijkbare prijs de deur uitging. Het totaalpakket was in de aanbieding voor meer dan 1000,- Meteen toen het rapport uitkwam gingen stemmen op die er schande van spraken dat het ze duur was, het ging per slot van rekening om Kamerstukken die voor iedereen toegankelijk moeten zijn. Toen zelfs in NRC Handelsblad een pleidooi gevoerd werd het Van Traa rapport op Internet te zetten, zag buro Jansen & Janssen haar kans. Er zat namelijk een gaatje in de wet: Kamerstukken zijn vrij van copyright, juist vanwege die vrije beschikbaarheid, t.b.v. de democratie. De SDU heeft alleen rechten op de vormgeving, en daar is handig gebruik van gemaakt. Technisch gezien bleek het een fluitje van een cent om de tekstbestanden op de CD-rom te ontdoen van layout-gegevens. Binnen een week stond het hele rapport, 5000 pagina's integraal en doorzoekbaar op de site van buro Jansen & Janssen. De SDU kon niet anders dan J&J feliciteren.
De Van Traa site was een overdonderend succes en speelde in op een langlopende discussie over openbaarheid van overheidsinformatie, waar J&J nauwelijks iets van wist. Dit liet zien hoe makkelijk het was om Internet te gebruiken om informatie voor zeer lage kosten voor een breed publiek toegankelijk te maken. De actie zette grote vraagtekens bij de hoge prijzen die de SDU rekende, vooral toen Jansen & Janssen van de Van Traa site ook weer een CD-rom liet maken (nog steeds) te koop voor 49,50.

Toch is ook de ervaring van buro Jansen & Janssen dat Internet nooit meer is dan één van de middelen in politieke strijd. Het is een medium dat onder bepaalde omstandigheden veel mogelijkheden biedt. Een paar weken geleden heeft Jansen & Janssen geheime documenten over Europol op de site gezet.
Daarvoor is teleurstellend weinig belangstelling. De discussie speelt niet, artikelen over dit onderwerp slijten aan gedrukte media is erg moeilijk en dus werkt een site over de gevaren van verregaande europese politiesamenwerking ook niet.

Internet biedt ook veel mogelijkheden voor actievoerders. Het is een relatief goedkoop medium dat ongecensureerd tegeninformatie kan bieden die vrij toegankelijk is. Tijdens de Eurotop de afgelopen dagen was er een site met actuele verslaggeving over de demonstraties en de arrestaties, geïllustreerd met real-video, bewegende beelden direct van de straat. De dagkrant was gegoten in de vorm van een guestbook- programma waar iedereen dus een eigen bijdrage zelf kon intypen. Een voorbeeld van het gebruiken van bestaande programmatuur voor heel andere doeleinden dan waar ze oorspronkelijk voor bedoeld is.

Een ander voorbeeld van actievoeren via Internet is de McSpotlight site uit Engeland. Die is een gevolg van een proces dat de hamburgergigant McDonald's heeft gevoerd tegen twee werkeloze actievoerders in London wegens smaad (libel). Dat McLibel proces heeft twee jaar geduurd en is een PR-ramp van formaat geworden voor McDonald's. Ieder argument uit het aangeklaagde pamfletje is op de zitting met feiten onderbouwd. Op de McSpotlight site zijn alle procesgegevens nog eens na te lezen op een prachtig vormgegeven site. Maar er is meer.
Actievoerders over de hele wereld houden via mailinglists contact over hun strijd tegen McDonald's. Dat levert leuke discussies op tussen bijvoorbeeld aanhangers van Ghandi in Zweden die het willen uitpraten met de lokale directie en autonomen in Denemarken die het liefst een filiaal platbranden. Qua vorm interessant is het creatief gebruik van frames waarbij McSpotlight met links de site van McDonald's als het ware kaapt en daarnaast de tegeninformatie laat zien. Door de techniek grensverleggend te gebruiken, kunnen nieuwe media pas echt nieuwe mogelijkheden opleveren, ook in politieke lobbies en politieke strijd.


Arachne online

Arachne is de griekse naam voor een spin(godin), weefster van het grote web der lotsbeschikking. Met zo'n naam mocht Arachne Vrouwenadviesbureau Overheidsbeleid niet op het Wereld Wijde Web ontbreken. Aan het begin van dit jaar zijn dan ook de eerste stappen op het net gezet. In het echte leven ondersteunt Arachne de vrouwenbeweging bij het bečnvloeden van de rijksoverheid. Zij informeert over actuele emancipatie-onderwerpen door het aandragen van feiten en cijfers, achtergronden, trends en standpunten in beleid en politiek. Ook biedt zij ondersteuning bij het formuleren van vraag en doelstelling bij lobbies en geeft zij organisaties strategisch advies.
Het digitale zusje van Arachne is volop in ontwikkeling.
Ze zoekt haar weg in de informatie op het net, maar komt tot haar grote spijt en ondanks de toezeggingen van SZW en EZ aan het begin van het project Emancipatie op Internet nog weinig emancipatie-informatie van de overheid tegen. Een van de grote afwezigen is het ministerie van SZW, dat weliswaar via Postbus 51 de Beleidsbrief Emancipatie op het net heeft gezet, maar zelf nog geen eigen site heeft. Daarom zullen in het kader van de conferentie Emancipatie op Internet van 19 juni kritische beschouwingen op de Arachne-site te zien zijn over de digitale beschikbaarheid van emancipatie-informatie van de overheid. Arachne zeeft iedere week de online-informatie van de Tweede Kamer en bekijkt de beschikbare nota's op emancipatie-relevantie. Ook wordt de politieke agenda met emancipatie-relevante onderwerpen van de Eerste en Tweede Kamer wekelijks ververst. Verder is er een groot aantal samenvattingen van rapporten van de Emancipatieraad online beschikbaar. Op korte termijn zullen de periodieken van Arachne, Invloed en Feiten & Cijfers, eveneens voorhanden zijn.


Evel